امروز : جمعه ۱۱ مهر ۱۳۹۹ ساعت : ۰۰:۵۹:۱۶

آلرژی یا حساسیت

آلرژی یا حساسیت

آلرژی یا حساسیت به واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی بدن به مواد موجود در طبیعت گفته می شود. موادی که باعث ایجاد این واکنش می گردند، مواد حساسیت زا (آلرژی زا) یا آلرژن نامیده می شوند. آلرژن های شایع شامل آلرژن تنفسی، غذایی، بعضی از داروها و مواد آرایشی و بهداشتی و همچنین سموم برخی از حشرات می باشند.

آلرژی یا حساسیت
آلرژی یا حساسیت

به طور معمول یک واکنش آلرژیک ممکن است در هر قسمتی از بدن که سلول های ایمنی قرار دارند نظیر پوست، چشم، بینی، دیواره ی معده، سینوس ها، گلو، ریه ها روی دهد. در واقع سلول های سیستم ایمنی بدن با مواد آلرژی زایی که در تماس با پوست قرار می گیرند، تزریق و یا از طریق استنشاق یا بلع  وارد بدن
می گردند، مقابله نموده و منجر به ایجاد علایم آلرژی می گردند.

علائم آلرژی یا حساسیت

علائم آلرژی با توجه به نوع آن و قسمتی از بدن که درگیر آن است، متفاوت است، بعضی از این علایم عبارتند از: قرمزی و خارش پوست و گرفتگی بینی، آبریزش بینی و چشم، عطسه های مکرر، خارش و قرمزی چشم، کهیر و  جوش های پوستی، آسم (کوتاه شدن نفس، سرفه مزمن، خس خس سینه و تنگی نفس)، دردهای شکمی، درد و گرفتگی در ناحیه قفسه سینه، مشکلات بلع، سرگیجه، نفخ، حالت تهوع و استفراغ، مشکلات تنفسی، کاهش سطح هوشیاری و در موارد نادر آنافیلاکسی (کاهش فشار خون، شوک و مرگ)
می باشد.

عوامل موثر در ایجاد حساسیت

استعداد ژنتیکی

افرادی که یکی از والدین آنها دارای بیماری های آلرژیک باشند از احتمال بیشتری برای ابتلا به بیماری های آلرژیک برخوردار می باشند.

عوامل محیطی

در معرض قرار گیری با مواد آلرژی زا مانند گرده ی گیاهان، نیش حشرات، آلودگی هوا و فضولات حیوانات.

عوامل خطر

کم جمعیت بودن خانواده، داشتن زندگی مدرن، رژیم غذایی خاص، استفاده زود هنگام از آنتی بیوتیک و در معرض قرار گرفتن با دود سیگار.

مواد حساسیت زای خارج خانه

مواد حساسیت زای تنفسی خارج از خانه و یا به طور کلی خارج از محیط های مسقف به طور عمده شامل گرده گیاهان و اسپور (هاگ) قارچها می باشند. این مواد حساسیت زا از شایعترین عوامل ایجاد بیماری های آلرژیک تنفسی مانندآلرژی یا حساسیت فصلی و همچنین آسم در انسان محسوب می شوند.

اسپور یا هاگ برخی از گونه های قارچ ها و کپک ها یکی دیگر از عوامل شایع ایجاد آلرژی تنفسی مانند رینیت آلرژیک (آلرژی بینی) یا آسم آلرژیک می باشند. شایع ترین قارچ هایی که در محیط خارج از خانه باعث ایجاد آلرژی تنفسی می شوند شامل گونه هایی از قارچ کلادسپوریوم و همچنین گونه هایی از قارچ های آلترناریا و پنی سیلیوم می باشند. 

مواد حساسیت زای داخل خانه

مایت ها یا هیره های گرده و غبار منزل بندپایانی کوچک (حدود ۰٫۲- ۰٫۳ میلی متر) بوده و در فضای داخلی اماکن سرپوشیده ای که از رطوبت بالایی برخوردارند زندگی می کنند. مایت ها برای سلامتی انسان مضر هستند و اغلب موجب واکنش های آلرژیک مانند آسم، آبریزش بینی و چشم، عطسه، مشکلات تنفسی و التهاب پوستی می گردند.  

 مایت ها در محیط های گرم و مرطوب رشد نموده و از مواد آلی موجود در گرد و خاک خانه تغذیه می کنند. قسمت اعظم این مواد آلی شامل سلول های مرده پوست بدن انسان، قارچ ها، کپک ها و ذرات ریز مواد غذایی پخش شده در سطح خانه است. مایت ها در داخل خانه به طور عمده در الیاف فرش، موکت، بالش و تشک زندگی می کنند. پوشاندن کامل محل سکونت با فرش می تواند شرایط را برای حضور مایت ها در خانه فراهم نماید. متاسفانه مایت ها از مهمترین عوامل ایجاد و یا تشدید علائم بیماری آسم در کودکان می باشند. همچنین تحقیقات نشان داده است تکثیر این موجودات در مناطق گرم و خشک نیز بدلیل استفاد ازتجهیزات خنک کننده نیز افزایش نشان داده است.

انواع حساسیت یا آلرژی

بسته به اینکه ماده حساسیت زا از چه طریقی وارد بدن شود آلرژی به چهار دسته تقسیم می گردد:

  1. در صورتی که ماده ی حساسیت زا (بعضی از غذاها و یا داروها)  از طریق بلعیدن وارد بدن شود، ایجاد آلرژی غذایی می نماید.  
  2. ماده ی حساسیت زا از راه تنفس وارد بدن می شود و ایجاد آلرژی تنفسی می کند.
  3. ماده ی حساسیت زا از راه تماس با پوست ایجاد آلرژی پوستی می نماید.
  4. ماده حساسیت زا از طریق نیش حشرات (نیش زنبور و یا بعضی از حشرات) و یا از راه تزریق دارو (نظیر پنی سیلین) وارد بدن فرد می گردد و موجب ایجاد آلرژی می شود.

آلرژی غذایی

آلرژی یا حساسیت به مواد غذایی (آلرژی غذایی) به واکنش سیستم ایمنی فرد نسبت به یک ماده غذایی، میوه های تازه و یا بعضی از داروها اطلاق می شود. آلرژی و یا حساسیت غذایی گاهی ممکن است به دلیل واکنش بدن به مواد افزودنی مجاز و مواد نگهدارنده باشد.

علائم آلرژی غذایی متعاقب مصرف مواد غذایی در مدت چند دقیقه و یا چند ساعت بروز می یابند! گاهی واکنش های آلرژیک متعاقب استفاده از مقادیر اندک غذای حساسیت زا نیزدر فرد ایجاد می گردد. علائم آلرژی غذایی به صورت تهوع، اسهال، استفراغ، درد شکمی، کهیر، اگزما (درماتیت آتوپیک)، آسم، التهاب بینی و یا  تورم حنجره بروز نماید. شایان توجه است در موارد نادر و شدید آلرژی غذایی، مصرف غذایی که شخص به آن حساسیت دارد می تواند موجب شوک آنافیلاکسی (یک واکنش سیستمیک شدید که می تواند کشنده باشد) گردد. آلرژی های غذایی اغلب در افرادی مشاهده می شود که سابقه وجود بیماری آلرژی در فامیل آنها وجود دارد. بیشترین شیوع حساسیت غذایی در ماهها و یا سال های اولیه زندگی و یا به عبارتی در دوران طفولیت و یا کودکی می باشد.

آلرژی فصلی

آلرژی فصلی (رینیت آلرژیک) شایع ترین بیماری آلرژیک در جهان می باشد! علائم حساسیت آلرژی فصلی، مشابه علائم سرماخوردگی می باشد. اما برخلاف سرماخوردگی که عامل آن نوعی ویروس می باشد، آلرژی فصلی (رینیت آلرژیک یا آلرژی بینی) در اثر استنشاق مواد حساسیت زا (آلرژن ها) ایجاد می شود. شاخص ترین علائم این بیماری در مخاط های بینی متمرکز می باشند. علائم شایع رینیت آلرژیک عبارتند از: آبریزش بینی، گرفتگی بینی، خارش بینی، عطسه های مکرر، ریزش اشک، خارش چشم، قرمزی چشم و سرفه.

شایان ذکر است این علائم ممکن است در اثر مصرف مواد غذایی که شخص به آنها حساسیت دارد نیز بروز نماید. احتمال دچار شدن به رینیت آلرژیک ارتباط نزدیکی به سابقه این بیماری درخانواده دارد. اگر والدین فردی دچار این بیماری هستند به احتمال زیاد فرد مزبور نیز به این بیماری مبتلا می شود.

علل ایجاد رینیت آلرژیک یا آلرژی فصلی

ماده حساسیت زا یا آلرژن ماده ای است که بعد از ورود به بدن فرد حساس، باعث بروز علائم آلرژی می شود. شایعترین آلرژن های عامل رینیت آلرژیک گرده گیاهان، هیره (مایت) گردو غبار منزل، مواد مترشحه از سوسک ها و هاگ (اسپور) قارچ ها هستند.

آلرژی پوستی

حساسیت پوستی می تواند یکی از علائم آلرژی باشد، که نتیجه تماس مستقیم ماده حساسیت زا با پوست می باشد. این حالت اصطلاحا درماتیت تماسی (Contact dermatitis) نیز نامیده می شود. درماتیت تماسی طبق تعریف به هرگونه اختلال پوستی گفته می شود که متعاقب تماس با یک ماده خارجی و ایجاد یک واکنش آلرژیک یا پاسخ تحریکی بروز می یابد! بسیاری از موارد درماتیت تماسی در اثر پاسخ تحریکی به یک ماده محرک ایجاد می شوند. بر اساس مطالعات انجام شده، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از مردم به درماتیت تماسی (به عنوان نوعی بیماری پوستی شایع) مبتلا می باشند. 

اغلب درماتیت تماسی آلرژیک با راش (جوش پوستی) و خارش ظاهر می شود. اما علائم معمول درماتیت تماسی تحریکی شامل قرمزی و تورم و ایجاد وزیکول در ناحیه پوست است. شایان ذکر است در اثر تماس مکرر با عامل محرک ممکن است راش هایی شبیه به آنچه که در بیماری اگزما وجود دارد، ظاهر شوند. در حالت اخیر احتمال ضخیم و پوسته شدن و یا ترک پوست در اثر خارش وجود دارد. ناحیه بروز علائم پوستی به مکان تماس پوست با عامل محرک بستگی دارد. به عنوان مثال بروز علائم آلرژیک در اثر تماس با فلز نیکل بکار رفته در زیورآلات و یا فلزات بکار رفته در انواع پوشاک، به ناحیه مورد استفاده این وسایل وابسته است. همچنین راش های پوستی (جوش های قرمز) و خارش در اثر مصرف لوازم آرایشی، اغلب به ناحیه پوست صورت منحصر می باشد. 

شایان توجه است گاهی بعضی از مواد و محصولات آرایشی فقط زمانی که پوست در معرض نور خورشید قرار بگیرد حساسیت زا خواهند بود؛ از جمله این مواد می توان به لوسیون ها اصلاح صورت، کرم های ضدآفتاب، بعضی از ادکلن ها و عطرها اشاره نمود.

آلرژی به نیش حشرات و داروهای تزریقی

آلرژی به نیش حشرات

به طور کلی حساسیت یا آلرژی به نیش حشرات مانند زنبور، اصطلاحی است که به پاسخ های آلرژیک در مقابل ورود زهر و یا سم برخی از حشرات بداخل بدن، بویژه ناحیه پوست گفته می شود. اغلب اینگونه واکنش های جدی و خطرناک در مقابل نیش حشرات بعد از گزیده شدن توسط حشراتی مانند گونه هایی از  زنبورها (زنبور عسل، زنبور گاوی، زنبور کاغذی)، مورچه ها و یا برخی از گونه های پشه و یا کنه ها اتفاق می افتد.

اغلب افرادی که توسط حشرات مانند زنبورها دچار گزش می شوند دچار واکنش های موضعی شامل درد، قرمزی، سوزش و تورم اندک گردیده و خوشبختانه این واکنش ها بعد از مدت کوتاهی برطرف می شوند.

اما در افرادی که دچار گزدیدگی ها متعدد در یک زمان می شوند و یا آنهایی که به زنبورگزیدگی و یا زهر برخی از حشرات حساسیت دارند  وقوع واکنش های شدید و سیستمیک محتمل است و اینگونه افراد به راهکارهای درمانی به طور اورژانس نیاز دارند.  شایان توجه است احتمال بروز شوک در افراد حساس وجود دارد. واکنش های آلرژیک درزنبورگزیدگی بسیار مشابه واکنش ها آلرژیک در سایر حشرات می باشد.

 علائم ناشی از حساسیت به نیش حشرات از جمله زنبور عبارتند از: درد، قرمزی، تورم در ناحیه گزش و گاهی اطراف آن، کهیر، خارش و شوک آنافیلاکسی (به ندرت).

آلرژی به داروها

واکنش های آسیب رسان و حساسیت زا در مقابل داروها، یکی از عوامل خطرساز مهم در مراکز درمانی و تشخیصی محسوب می شوند. این واکنش ها مسئول عوارض جانبی و گاها شدید و جبران ناپذیر در فرد می گردند.

علائم آلرژی و یا حسایت به دارو

  • کهیر و یا راش و جوش پوستی
  • خارش
  • خس خس سینه و گاهی مشکلات تنفسی
  • ورم بدن (ادم)
  • شوک آنافیلاکسی (شدیدترین آلرژی به دارو که در صورت عدم درمان سریع می تواند موجب مرگ بیمار شود).

 شایان توجه است که در مواردی علائم حساسیت دارویی بعد از حدود یک هفته و یا دو هفته پس از مصرف دارو بروز می کند، به عبارتی ممکن است در موارد بستری شدن در بیمارستان و تجویز دارو توسط پزشک، ۱۰ یا ۱۵ روز بعد از قطع دارو و یا پس از مرخص شدن از بیمارستان علائم خاص حساسیت دارویی نمایان شوند.

داروهای شایع عامل ایجاد آلرژی دارویی

  • پنی سیلین و آنتی بیوتیک های مرتبط با آن (داروهای خانواده بتالاکتام)
  • آنتی بیوتیک های حاوی سولفانامیدها (داروهای سولفا   Sulfa Drugs)
  • داروهای ضد انعقاد
  • آسپرین، ایبوپروفن و سایر داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی
  • داروهای شیمی درمانی

تشخیص آلرژی

پزشک معالج  بعد از معاینه و بررسی سوابق پزشکی و خانوادگی فرد به تشخیص بیماری آلرژی می پردازد. آزمایش های آلرژیک می توانند آشکار کنند چه عاملی علائم آلرژی فرد را تحریک می کند و می توانند به پزشک فرد کمک نمایند تا بهترین روش درمانی را انتخاب کند.

آزمایش های پوستی تشخیص آلرژی

آزمایش های پوستی یکی از انواع روش هایی هستند که اطلاعات دقیقی در مورد ماده حساسیت زا در اختیار  پزشک معالج قرار می دهد. به طور کلی در این آزمایش ها از عصاره (مایع تخلیص شده) مواد حساسیت زا یا آلرژن های رایج مثل گرده ها ی گیاهان، اسپور یا هاگ قارچ ها و کپک ها، هیره یا مایت گردو غبار منزل، موی حیوانات و مواد غذایی استفاده می شود.

آزمایش های پوستی ممکن است اندکی باعث درد و سوزش شوند اما افرادی که این آزمایش ها را انجام داده اند از آنها به عنوان آزمایش های غیر آزار دهنده و قابل تحمل یاد می کنند. به ندرت پیش می آید که کل بدن به آزمایش های پوستی واکنش نشان دهند اما اگر موارد زیر اتفاق افتاد حتما به پزشک خود گزارش دهید.

تب

سرگیجه

مشکل در تنفس

راش ها یا جوش های پوستی پراکنده

ورم صورت، لب ها و دهان

مشکل در بلع

 مراحل این آزمایش ها وابسته به نوع آزمایشی است که بر روی شما انجام می شود. سه روش اصلی وجود دارد که آلرژن ها وارد پوست شما شوند.

آزمایش خراش(Scratch test)  : این آزمایش به آزمایش خراش پوستی (آزمایش پوستی پریک) نیز معروف است. ابتدا پزشک یا پرستار پوست ساعد دست فرد را به وسیله الکل تمیز می کند. در ادامه به وسیله خودکار نواحی مورد نظر در پوست را علامت گذاری می کنند. سپس یک قطره از عصاره آلرژن را روی هر یک از این نواحی علامت گذاری شده قرار می دهند. در مرحله بعد لایه بیرونی پوست را کمی خراش داده تا آلرژن وارد پوست شود (ضربه زده نمی شود و باعث خون ریزی نمی شود).

آزمایش داخل درم یا پوست (Intradermal test) : در این آزمایش پزشک یا پرستار پس از تمیز کردن پوست با الکل مقداری از عصاره آلرژن را به داخل لایه ای از پوست به نام Derm  تزریق می کند.

آزمایش پچ (Patch test) : در این روش پزشک مقداری از عصاره آلرژن را روی چسب قرار داده و آن را بر روی بازو و یا کمر فرد می چسباند.

این آزمایش ها حدود ۱ ساعت زمان می برند. مرحله اول آزمایش داخل پوستی و آزمایش پریک حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه زمان می برد و باید حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه صبر نمود تا پوست فرد به این عصاره ها واکنش نشان دهد. آزمایش پچ زمان بیشتری نیاز داشته و دوبار مراجعه به دکترنیاز است. اگر فرد مبتلا به نوع تاخیری واکنش های آلرژیک است باید چسب را به مدت ۴۸ ساعت بر روی بدن خود داشته باشد.

شرایط انجام آزمایش های پوستی

فرد باید به پزشک خود تمام داروها از جمله داروهای بدون نسخه ای که مصرف می کند را اطلاع دهد. بعضی از داروها ممکن است نتایج آزمایش را تحت تاثیر قرار دهند. بنابراین پزشک فهرستی از داروهایی را که باید پیش از انجام آزمایش قطع شوند را به فرد می دهد. اگر فرد نمی تواند داروی خود را قطع کند، پزشک یا پرستار ممکن است آزمایش ها را به طور جداگانه انجام دهد تا مشخص شود داروی مصرفی فرد بر روی نتیجه آزمایش ها تاثیر می گذارد یا خیر.

از آنجایی که داروهای آلرژی مثل آنتی هیستامین ها مانع واکنش های آلرژیک می شوند فرد باید مصرف آنها را چند روز قبل از انجام آزمایش های پوستی قطع کنید. بیمار باید به بدنش اجازه دهد تا به عصاره های آلرژن پاسخ دهد.

 پس از انجام آزمایش های پوستی پزشک یا پرستار همه عصاره آلرژن ها را از روی پوست فرد پاک می کنند و علامت گذاری ها را با استفاده از الکل تمیز می نمایند. فرد ممکن است به یک کرم کورتیزون خفیف برای تسکین خارش نیاز داشته باشد.

اگر فرد آزمایش پچ (Patch test) را انجام داده باشد، بر روی چسب روی بدن وی باند استریل قرار می گیرد، این نواحی نباید خیس شوند بنابراین نباید شنا و حمام کند. وقتی فرد بعد از چند روز مجددا به دکتر مراجعه می کند با توجه به نتیجه آزمایش، پزشک برای او راهکار های درمانی مناسب را انتخاب می کند.

انواع آزمایش های خونی برای تشخیص آلرژی

آزمایش های خونی آلرژی میزان آنتی بادی های مخصوص آلرژن را در خون فرد مشخص و اندازه گیری می کنند. برای تشخیص آلرژی در آزمایشگاه پاتوبیولوژی پاستوراهواز این آزمایش به طور معمول برای ۸۰ محرک آلرژی که از جمله متداول ترین آلرژن ها هستند انجام می شود ازجمله آنها می توان به مایت (هیره) گردوغبار منزل، مو و کرک حیوانات خانگی،درختان، علف ها و قارچ ها که بسته به محل زندگی شما متفاوت هستند، اشاره کرد. این آزمایش ها در تشخیص آلرژی های غذایی نیز می توانند کمک کننده و کاربردی باشند.

علت استفاده از آزمایش های خونی برای تشخیص آلرژی

اولویت برای  انجام آزمایش های تشخیص آلرژی به طور کلی ابتدا با آزمون های پوستی (آزمایش پوستی پریک) می باشد اما در بعضی از مواقع به علت عدم امکان برقراری شرایط لازم برای انجام آزمایش پوستی پریک بر روی بیمار و یا برای تعیین دقیق مقدار آنتی بادی ها علیه آلرژن ها باید از آزمایش های خونی برای تشخیص آلرژی استفاده شود.

آزمایش خونی آلرژی در موارد زیرتوصیه می شود:

  • در صورتی که فرد در حال مصرف داروهایی باشید که در نتایج آزمایش های پوستی تداخل ایجاد می کنند و نمی توانید مصرف این داروها را برای چند روز قطع کنید از جمله این داروها می توان به آنتی هیستامین ها، استروئید ها و داروهای ضد افسرگی خاصی اشاره کرد.
  • عدم تحمل خراش های ناشی از سوزن را در آزمایش های پوستی آلرژی
  • ·         شرایط قلبی نامساعد
  • آسم کنترل نشده
  • در صورت ابتلا به اگزما، درماتیت، سوریازیس و بیماری های پوستی شدید
  • احتمال واکنش شدید فرد به آزمایش های پوستی یا سابقه شوک های خطرناک آلرژیک (آنافیلاکسی)

نتایج آزمایش های تشخیص آلرژی

یک نتیجه مثبت برای آزمایش های خونی تشخیص آلرژی به این معنا می باشد که آنتی بادی های اختصاصی آلرژن (ماده حساسیت زا) در خون فرد تشخیص داده شده و این موضوع می تواند نشانه ای از آلرژی باشد. آزمایش های خونی نشان خواهند داد که فرد دقیقا به چه چیزی حساسیت دارد. البته شایان ذکر است در بعضی از موارد فرد ممکن است نتیجه مثبت به یک آلرژن داشته باشد ولی هرگز آن آلرژن منجر به واکنش آلرژیک در بدن فرد نگرد.

یک نتیجه آزمایش منفی بدین معنا است که فرد احتمالا بیماری آلرژی واقعی ندارد. یعنی سیستم ایمنی وی احتمالا به آزمایش های آلرژیک واکنش نشان نداده است. البته در بعضی از موارد ممکن است فرد به رغم تشخیص بیماری آلرژی توسط پزشک معالج دارای نتایج آزمایش خونی منفی باشد.

نتایج آزمایش خونی تشخیص آلرژی بیمار باید توسط یک متخصص آلرژی تفسیر شود، پزشک در هنگام تشخیص آلرژی علائم و سابقه پزشکی فرد را نیز در نظر می گیرد.

عوارض جانبی آزمایش های خونی تشخیص آلرژی

آزمایش های خونی تشخیص آلرژی، آزمایش های نسبتا بی خطری هستند و عوارض جانبی آنها معمولا خفیف است که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد: تورم و قرمزی در ناحیه ای که سوزن وارد پوست شده است .درد و خون ریزی در محلی که سوزن وارد پوست شده است.

درمان و کنترل حساسیت

یکی از بهترین راه ها جهت پیشگیری از بروز حساسیت، دوری از تماس با مواد حساسیت زا می باشد. با این حال، اقدامات درمانی مختلفی جهت تسکین و کنترل علائم حساسیت در دسترس می باشند.

منابع:

https:// www.mayoclinic.org

۲- شبکه جامع آلرژی (allergycomnet.ir)

۳- Middleton’s Allergy (Principles and Practice), 8 ed., Franklin N, et al.  

۴-  https://www.webmd.com/allergies/blood-test

۵- https://www.healthline.com

لغو پاسخ دادن

9 − 1 =









Call Now Button